Perm ? 290 - 230 mln lat temu ? górny paleozoik. Najbardziej suchy okres w dziejach Polski.
Wyróżnia się 2 okresy:
a. Czerwony spągowiec ? dolny okres permu,
b. Ceksztyn ? górny okres permu.
a. Klimat sawannowy i półpustynny, średnia temperatura roczna powyżej 16?C, opady do 1000 mm, roślinność powoduje interakcje z zwietrzeliną i powstaje Al2O3, Fe2O3 ? wymywana jest krzemionka, powstają tlenki glinu, iluwialna gleba laterytowa, boksyt, glinka porcelanowa. Polska przesunęła się na pn. od równika od 12? do 16? N ? sawanna. Czerwony spągowiec ? ostania twórczość waryscyńska ? wulkanizm pod Szczecinem ? 500-600m popiołów wulkanicznych ? tufów.
b. Ceksztyn ? skrajnie suchy i stepowy klimat, po orogenezie kaledońskiej rozerwały się Ameryka z Europą, Kaledonidy, G. Skandynawskie, Grenlandia, dobudowały się Apallachy w Ameryce, Sudety Waryscyjskie w Polsce. Przed permem najbliższe źródło wilgoci znajdowało się 1600 km od Polski ? Atlantyk, a teraz ta odległość powiększyła się do 5500 km Ameryka (Kalifornia, Pacyfik), 6500 km ? nie ma opadów, najwyższa bruzda, 4 wylewy ? transgresja morza. Morza te wdzierały się na tereny Polski, były to morza płytkie, szybko parowały, dowodem tego są duże pokłady soli kamiennej ? Niż Polski, 4 krotne utwory hemogeniczne, pokłady soli potasowej, nie obejmowały Sudetów i Sudetów, Świętokrzyskich, jeden cykl krystalizacji soli kamiennej to CYKLOTEN.
Krajobraz pustynny w brzeżnej części Sudetów ? krajobraz ostry, erozja Sudetów w czasie ceksztynu ? rzeźba alpejska, rozcinane w sylurze pokłady rud miedzi wynoszone rzekami na przedpola, w okresowych morzach ? iły zamieniały się na łupki ? miedź legnicka, dublińska, głogowska.
Kopalnie miedzi ? kopalina z wnętrza Sudetów:
Ogromne kopaliny soli kamiennej w strefie niżowej,
Złoża łupków miedzionośnych na przedpolu Sudetów (obniżenie śródgórskie, przedsudeckie Sudetów),
G. Świętokrzyskie - kamienisko żwirowe z lepiszczem krzemieniowym ? zlepieńce ? marmur zygmuntowski.
Karbon ? 360 -290 mln lat temu ? zajmuje ważne miejsce w orogenezie waryscyjskiej ? kończy się w permie ? częściowo przefałdowane G. Kaledońskie, dobudowane nowe obszary fałdowe. Orogeneza ta ma I fazę zwaną BRETOŃSKĄ (sudecką), II fazę ? ASTURYJSKĄ.
W karbonie dochodzi do sklejenia dwóch platform (to, co zostało doklejone do Masywu Czeskiego) ? Sudety pod Gorzów Wlkp., Śrem, wypiętrzona część szelfu pn pomiędzy płytkie szelfowe morze, resztki oceanu (Polska znajduje się dokładnie na równiku), wielkie lasy mangronowe ? położone przy brzegach obszarów górskich - powstały wtedy późniejsze zagłębie Lubelskie, II zagłębie - Górnośląskie, w tym miejscu owstawały bagna nizinne, węgle jeziorne stojące w wodzie słodkiej. III zagłębie - Wielka Kotlina ( w Sudetach) ? dolnośląska ? zabagniona - lasy tropikalne, bagna jeziorne powstał tam węgiel kamienny, pod Karpatami znajdują się złoża zagłębne lasów mangronowych - wsch. Karpaty, Wyż. Sandomierska.
W waryscydach następowało pękanie gór, powstawały intruzje węglowe, wlewanie wód w strzeliny; intruzje granitowe ? granitów karbinowskich(teraz to są Karkonosze), intruzje kłodzko ? złotostodzkie, intruzje Strzegomia i Ślęży i Sobótka.
Skały porfirowe w rejonie Górnego Sląska, G. Świętokrzyskich dobudowana pn- wsch część Łysogórska, część nasunięta na kaledońskie struktury.- dyslokacja świętokrzyska, okruszcowanie rudami żelaza i miedzi.
W karbonie powstała bruzda środkowoeuropejska (Niemcy, Dania, Polska)
Karbońskie skały wylewne (andezyty) w rejonie Krakowa.
Intruzja granitowa (batolit) ? tam powstały Tatry 800 km ? została przetransportowana o 1500 km na pd. ? pod nimi są skały młodsze ( dzisiejsze Tatry wysokie).
Zdefiniowane 3 elementy ? fazy - G. Świętokrzyskich:
- Antyklinorium klimontowskie, - wybrzuszenie (antyklinorium)
- Synkinorium kielecko ? łagowskie,
- Fałd łysogórski.
Podczas stygnięcia skał ? kurczą się wytrącając ładunek mineralny: rudy żelaza i miedzi wykrystalizowane.
od koniec karbonu pierwsze ślady nowej geosynkliny na pd. od obszaru dzisiejszych Karpat.
Na obszarze Polski ocean po raz ostatni był w KARBONIE.
Polska już w dzisiejszych kształtach i rozmiarach.
Ordowik ? 480-430 mln lat temu ? główna faza orogenezy kaledońskiej, strefa geosynklinalna ? faza katońska (łysogórska) ? I fałdowanie tych utworów złożone w rowie subdukcyjnym Masywu Czeskiego, Sudetów, G. Kaledońskich ? nie widoczne w rzeźbie.
Łupki graptolitowe zastąpione na koniec ordowiku osadami płytkowodnymi marglistymi.
Sylur - 430 - 400 mln lat temu - szarogłazy, łupki, w rejonie ugięcia płyty powstał wulkanizm pomorski, następuje wypiętrzenie Wyżyny Kieleckiej ? strefa kielecka ? pd ? zach część Gór Świętokrzyskich - antyklinorium Dolnego Sanu.
Sudety są intensywnie fałdowane aż po rejon Zielonej Góry i Wschowę - Góry Kaczawskie, Izerskie, Blok Śnieżnika, któremu towarzyszy wulkanizm, bazalty zieleńcowe ? serpenitynitowe. Zostały okresowo zalane przez gorące wody silnie zmineralizowa ? powstają później rudy, wykrystalizowane rudy niklu, żelaza, miedzi, magnezu. Dziś jest niewidoczna schowana pod Karpatami,
w strefach przybrzeżnych ocean ? pierwsze ślady roślin lądowych z syluru.
Koniec syluru ? lad olbredowy. Kierunek kaledoński to: G. Świętokrzyskie, Szkocja, J. Lochnes, pd. brzegi Grenlandii.
Panował bardzo ciepły klimat? faza krakowska orogenezy kaledońskiej (w europie to faza arteńska).
Wraz z sylurem kończy się orogeneza kaledońska.
Dewon ? 410 ? 360 mln lat temu - pęknięcie, bloki kontynentalne odsuwają się od siebie, powstaje nowa płyta oceaniczna, tworzą się nowe góry: G. Pd-wsch Grenlandii, Algeny w Ameryce Północnej, G. Szkockie, G. Skandynawskie ? Sudety poza Europą.
Kontakt ląd ? ocean ? regresja morza ? cofanie się linii, obszar kaledoński Sudetów ? część szelfów przyklejona do Sudetów. W czasie dewonu platforma wscheur. Przesuwała się szybko - zwrotnik Koziorożca . Osady te pochodzą z ciepłych mórz oceanu ? dewońskie wapienie, węglany, następne strefy subdukcyjne w pobliżu gór ? Sudetów. Margle, dolomity (odchyłki w kierunku węglanu, magnezu, wapnia) ? więcej węglanu CaCo3 50/50% węglany.
Pojawienie się raf koralowych w przybrzeżnych strefach.
Aktywuje się strefa subdukcyjna w Sudetach i Górach Świętokrzyskich.
2 z nich to elementy w podłożu ze skałami krystalicznymi (Sudety-środkowe, Pl. Wschodnioeuropejska ? pochodzi ze starszego protezoiku ? bardziej zdenudowana, blok dolnośląski z środkowego proterozoiku, 2 cokoły lądowe ? raz jest ich mniej, raz więcej, zależało to od poziomu oceanu, który się obniżał i podnosił ? morza epikontynentalne ? wchodziły na platformę wscheuropejską.
3 element to obszar skał osadowych ? skompresowane przy przesunięciu się Masywu Czeskiego i Sudetów (reszta Sudetów pod Wschową koło Wolsztyna), miąższość 8-12 km pod nimi jest podłoże krystaliczne.
4 strefa - nie liczy się z tym porządkiem ? wchodzi od południa, na pd od Olkusza wielki ocean, Karpaty (alpidy). Niektóre elementy na powierzchni ziemi mają złożony przebieg i bardzo długą historię np. kierunek Odry. Kierunek Odry nie jest kierunkiem przypadkowym.
Najstarszą strukturą geologiczna Polski jest trójkątna kra kursownik ? trójkątna kra Gór Sowich, powstała przełomie archaiku i proterzoiku (2,5 mln lat temu)
Eokambr / Prekambr ? 800 - 550 mln lat temu wczesny kambr
brak informacji o istnieniu Karpat oraz o tym co na ich miejscu mogło być, na Polesiu wulkany.
Obszar szelfowy (terygeniczny)
W tym czasie było wypiętrzenie (kra krystaliczna)Gór Sowich
Kambr ? 550 - 480 mln lat temu ? I ruchy górotwórcze tzw. faza sartyńska (sandomierska) między Masywem Czeskim a Pl. Wschodnioeur.(15? szer. N)
Paleomagnetyzm ? radiopelengacja, minerały ferromagnetyczne, dostają się rzekami do zbiorników morskich, mają wygląd igły, orientują się na pn do bieguna PN Ziemi.
Wapienie w rejonie Wojcieszowa.
klimat cieplejszy ? sedymentacja węglanów ? Węglany Wojcieszowskie, początek orogenez ? górotwórczości
W okolicach Sudet były wtedy wulkany podmorskie ? początek orogenezy kaledońskiej
Rejon Świętokrzyski ? osady kambryjskie na 2km subdukcja.
Bardzo silna subdydencja ? tworzenie rowu subdykcyjnego.
Bazalty zieleńcowe ? siarczki żelaza i siarczki miedzi.
- ląd
- strefa akumulacji
- osady lądowe słonawe
- baseny sedymentacyjne
- strefy szelfowe
- szelfy sedymentacyjno ? wapienne
- szelfy wód głębokich - subdukcyjne
- formacje węglanowe
- sedymentacje chemiczne, gips, sól, anhydryt
Na początku części Polski były oddalone, jedna na półkuli północnej, a druga na południowej, szarogłazy ? powstające w rowach ? G. Świętokrzyskie, Sudety.
Średnia szerokość geograficzna Polski to 52? - Warszawa, (lecz taka sama jak Jezioro Weenipeg, pd Labrador, Irkuck, pn cz. Nowej Funladnii) ? to mówi nam niewiele, ta sama szerokość geograficzna, lecz zupełnie inne warunki przyrodnicze, klimatyczne.
Polska jak wielu mówi położona jest w środku Europy, biorąc linie przylądek Rocka, środkowy Ural, oraz 2 przylądki to te linie przetną się w miejscowości Piątek koło Łodzi.
Położenie na tle budowy geologicznej, stykają się 3 wielkie struktury geologiczne: Platforma Wschodnioeuropejska (granitoidy ? 3 mld lat) ? najstarsza, Góry paleozoiczne, górotwory środkowo i zachodnio europejskie ? pasma fałdowe, Alpidy ? góry alpejskie ? najmłodsze.
Linia oddzielająca te górotwory to LINIA TEYSSEYR?A ? TORNQUISTA ? brzeg pradawnego kontynentu, brzeg ogromnego oceanu.
Jednostki fizjograficzne, położony na przecięciu 3 jednostek: Pozaalpejska Europa zach. ? Sudety, Wyż. Śląsko ? Małopolska, Pd?wsch i wsch część Polski, zach. Część platformy ukraińskiej, Karpaty (fałdowo-płaszczowinowe), Niż środkowopolski i wschodnio europejski (na paleozoicznych utworach i na platformie wschodnioeuropejskiej)
Położenie na tle warunków klimatycznych podział wg Kőppela: na styku krainy klimatów borealno ? śnieżnych i dżdżysto ? deszczowych izoamplitudy.
Położenie na tle warunków klimatycznych podział wg Demartona: przejściowy typ klimatu.
Opady w Polsce są 2x niższe niż na zach brzegu Francji. pomimo iż leżymy w tej samej szerokości co Francja. Parowanie ? straty odbywają w okresie letnim, izotermy równoleżnikowe, tak samo woda paruje we Francji i w Polsce. Bilans wodny jest niekorzystny.
Szata roślinna ? podział geobotaniczny: jest to obszar eurosyberyjski, prowincja środkowoeuropejska
- niżowo ? wyżynna,
- górska ? podprowincja, Karpaty
- pd wsch ? stepowo ? leśna, pontyjsko ? panońska